Powiśle

Powiśle to tajemnicza kraina pełna malowniczych wzgórz poprzecinanych licznymi rzeczkami i strumieniami. Parowy i jary nadają tej ziemi niespotykanego nigdzie indziej piękna. Bogactwem tej ziemi jest mnogość i różnorodność gatunków roślin i zwierząt, które zachowały tu swoje naturalne ostoje.

Nasza Kraina

Powiśle (lokalnie Dolne Powiśle) rzadziej Powiśle Gdańskie) – współczesny region geograficzny obejmujący obszary nad dolną Wisłą, na jej wschodnim brzegu. Obszar ten znajduje się na terenie historycznej Pomezanii (sięgającej od Wisły po Pasłękę).

 

Określenie Powiśle nie ma uzasadnienia historycznego, jednakże jest współcześnie używane w celu identyfikacji mieszkańców i obszaru południowo-wschodniego obszaru województwa pomorskiego i północno-zachodniego woj. warmińsko-mazurskiego. Jego stosowanie wzbudza dużo kontrowersji.

Powierzchnia (km2)

Miasta

Gminy miejsko-wiejskie

Gminy wiejskie

Granice

5

południowo-wschodnia część woj. pomorskiego → powiaty: kwidzyński, sztumski oraz częściowo malborski

5

połnocno-zachodnia część woj. warmińsko-mazurskiego → powiat elbląski, północne gminy powiatu ostródzkiego (Morąg, Małdyty, Miłomłyn i Miłakowo), powiat iławski bez gminy Lubawa

Władze samorządu woj. pomorskiego wskazują, że region Powiśle graniczy od północy z Żuławami, od wschodu z Warmią, od zachodu z Kociewiem, od południa z regionem Ziemi Chełmińskiej.

Są to obszary położone na północ od Grudziądza i na południe od Żuław Wiślanych. Wisła oraz Nogat oddzielają na zachodzie Powiśle od Pomorza (Kociewie, Kaszuby, Żuławy). Region Powiśla często bywa utożsamiany z regionami sąsiednimi, szczególnie z Żuławami.

Historia

Od czasów plemiennych (Prusowie) obszar do rzeki Dzierzgoń nazywano Pomezanią, a pomiędzy rzekami Dzierzgoń i Pasłęką – Pogezanią. W latach 1466–1772 cztery ówczesne powiaty: sztumski, kiszporski (dzierzgoński), elbląski, malborski tworzyły województwo malborskie, jako jedna z czterech części Prus Królewskich.

W dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce używano określenia ziemia malborska. Choć nazwa Pomezania także była używana. Władysław Łęga opisał ziemię malborską jako obszar między Wisłą, Nogatem, Dzierzgonią, Liwną a linią Malborka zamieszkały przez ludność polską, mówiącą narzeczem malborskim. Region kulturowy stanowił okrojone dawne województwo malborskie. W większości obszar był włączony do Prus Wschodnich, tj. powiaty: malborski, sztumski, kwidzyński i suski. Mniejsza część ziemi malborskiej należała do Wolnego Miasta Gdańska (powiat Wielkie Żuławy) oraz do Polski – wąski pas powiatu gniewskiego po wschodniej stronie Wisły. Obszar w znacznej mierze zbieżny z historyczną Pomezanią.

Pogezanię natomiast później zaliczano do obszaru określanego niemiecką nazwą Oberland – co możemy wprost tłumaczyć jako pogórze. Polacy o tej części Prus mówili Prusy Górne. Pomezanię dodatkowo dzielono na Pomezanię Książęcą (w czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wchodzącą w skład Prus Książęcych), oraz na Pomezanię Biskupią (wchodzącą w skład Prus Królewskich).

11 lipca 1920 na Powiślu odbył się plebiscyt, który miał zadecydować o jego przynależności państwowej. Był nadzorowany przez komisję z siedzibą w Kwidzynie. Głosowanie odbyło się w powiatach: kwidzyńskim, malborskim, suskim i sztumskim. Większość z nich głosowała za pozostaniem w granicach Niemiec.

Władze samorządowe woj. pomorskiego chcąc przeprowadzić działania promocyjne tego terenu i podkreślić wielokulturowość Pomorza ustanowiły rok 2007 – Rokiem Powiśla, co związane było z większą liczbą imprez kulturalnych na obszarze powiatu sztumskiego i kwidzyńskiego.